Wat is MPE?

Je hebt de term vast wel eens voorbij zien komen op een productpagina: MPE. Kort samengevat geeft deze techniek je als speler een laag expressie terug die je op een akoestisch instrument altijd al had, maar op een elektronisch keyboard grotendeels moest missen. Zodra je het een keer onder je vingers hebt gevoeld, begrijp je meteen waarom zoveel muzikanten er enthousiast over zijn.

MPE staat voor MIDI Polyphonic Expression. Met een gewoon MIDI-keyboard stuur je vooral door welke noot je speelt en hoe hard je die aanslaat. Wil je daarna bijvoorbeeld een pitchbend maken, dan buigt meteen je hele akkoord mee. Er is geen manier om één noot binnen dat akkoord apart te laten bewegen.

MPE pakt dat anders aan. Iedere gespeelde noot krijgt zijn eigen expressiegegevens, waardoor je elke toets afzonderlijk kunt beïnvloeden. Je kunt bijvoorbeeld één noot licht omhoog buigen terwijl de rest van het akkoord gewoon blijft staan. Ook kun je tijdens het vasthouden van een toets extra druk geven of subtiele bewegingen maken, zonder dat dit invloed heeft op de andere noten. Technisch gebeurt dit doordat MPE iedere noot via een eigen MIDI-kanaal verwerkt, maar als speler merk je vooral dat het instrument veel natuurlijker aanvoelt.

Dat is precies wat een gitarist of strijker ook doet: per noot vibrato, druk en kleine toonhoogtevariaties toevoegen terwijl de andere noten onveranderd blijven. Met traditionele MIDI was dat nauwelijks mogelijk zonder achteraf veel automatisering toe te voegen. Met MPE wordt die expressie onderdeel van je speeltechniek.

Om MPE te gebruiken heb je twee dingen nodig: een controller die deze extra expressie kan meten én een software-instrument die deze informatie begrijpt. Sluit je een MPE-controller aan op een instrument zonder MPE-ondersteuning, dan werkt hij gewoon als een normaal MIDI-keyboard en mis je de extra mogelijkheden.

Vrijwel alle moderne DAW's ondersteunen MPE inmiddels in meer of mindere mate. Ook aan de kant van software-instrumenten is er steeds meer keuze. Synths van onder andere Arturia en Native Instruments ondersteunen MPE, net als veel moderne plugins van andere ontwikkelaars. Kies een geschikte patch en je kunt de extra expressie direct gebruiken.

Er zijn inmiddels verschillende MPE-controllers verkrijgbaar, maar één instrument wordt opvallend vaak genoemd wanneer mensen voor het eerst met MPE kennismaken: de Expressive E Osmose.

Onder de toetsen zit geavanceerde sensortechniek die niet alleen registreert hoe hard je een toets aanslaat, maar ook hoe je hem indrukt en subtiel beweegt. Daardoor speel je vibrato en pitchbends rechtstreeks met je vingers, zonder een pitchbendwiel of extra controller te gebruiken.

Sinds dit jaar is de Osmose ook verkrijgbaar als losse controller, zonder de ingebouwde sound engine. Dat is interessant voor muzikanten die vooral met software-instrumenten werken en geen extra interne klankbron nodig hebben Je krijgt bovendien gratis software met een flinke verzameling presets die speciaal zijn afgestemd op het toetsenbord. Zo kun je direct aan de slag.

Je hoeft geen conservatoriumachtergrond te hebben om plezier uit MPE te halen. De basis voelt snel natuurlijk aan. Maar naarmate je speeltechniek zich ontwikkelt, ontdek je steeds meer mogelijkheden. Voor sounddesign, filmmuziek, ambient, moderne synthklanken of een expressieve solo biedt MPE een vorm van controle die met een traditioneel toetsenbord simpelweg niet mogelijk is.

Misschien wel het grootste verschil is dat je niet alleen noten speelt, maar ze ook kunt blijven vormen terwijl ze klinken. Daardoor voelt een elektronisch instrument ineens veel levendiger en directer aan.

Ben je benieuwd hoe dat in de praktijk speelt of wil je weten welke MPE-controller het beste bij jouw setup past? Kom gerust langs of stuur ons een berichtje. We denken graag met je mee!